„Skuta tożsamość”

czyli przywracanie imion pochowanym na Cmentarzu Komunalnym w Cieszynie

Po II wojnie światowej na wielu cmentarzach na terenie Polski przeprowadzono akcję „degermanizacji” napisów na nagrobkach - skuwano przymusowo wszystko co napisano w języku niemieckim - imiona, zwroty dotyczące urodzenia („geboren”) czy śmierci („gestorben”), niemieckie nazwy miesięcy, sentencje żegnające zmarłych, a nawet skróty, które mogłyby świadczyć o niemieckim pochodzeniu wyrazu (np. „u.” dla „und”). Celem było „wykorzenienie niemczyzny”, a sprawcy do całego procederu dewastacji podchodzili metodycznie - niejednokrotnie usuwano imiona członków całych rodzin oszczędzając jedynie nazwiska i cyfry. Wówczas osoby pochowane stawały się anonimowe, a ich tożsamość była znana wyłącznie rodzinie odwiedzającej grób. Z czasem i tych osób zabrakło i dziś bez kwerendy w dostępnych archiwaliach nie sposób stwierdzić kto został w tych grobach pochowany.

Nie inaczej było i na cmentarzach cieszyńskich (nie licząc żydowskich, na których „degermanizacji” napisów nie przeprowadzono), w tym największym Cmentarzu Komunalnym. „Winą” pochowanych tu osób było posługiwanie się językiem niemieckim w życiu codziennym i to, że po śmierci na ich mogiłach ustawiono kamienie z inskrypcjami w tym języku. Zmarli zasługują jednak na pamięć i szacunek, dlatego w miarę możliwości postaram się przywrócić im tożsamość, którą próbowano im odebrać.

Wszystkie zdjęcia poniżej przedstawiają nagrobki na Cmentarzu Komunalnym w Cieszynie, jednak ich liczba może maleć, gdyż wiele z nich stanowią miejsca grzebalne nie opłacane już przez potomków, które mogą zostać ponownie wykorzystane. Wytłuszczonym drukiem zapisano imiona lub wyrazy, które udało się rozpoznać, znakiem „...” oznaczono brakujące imiona i zwroty, podano ostatnie miejsce zamieszkania osoby zmarłej. Artykuł będzie poszerzany o kolejne znalezione nagrobki.

Dziękuję Pani Karinie Żyłka - kierownikowi Działu Cmentarzy w Zakładzie Gospodarki Komunalnej w Cieszynie za udostępnienie archiwalnych materiałów i pomoc w ustaleniu personaliów części osób pochowanych.

Familie Adlof
Leopold Auer - ur. 1849 w Opawie, zm. 20.2.1920 w Cieszynie - emerytowany pomocnik kasjera towarowego na Kolei Koszycko-Bogumińskiej, zam. Schröttergasse 1 (obecnie Śrutarska)
Franz Bortlik - ur. 1832 w Cieszynie, zm. 19.6.1914 w Cieszynie - emerytowany urzędnik miejski, zam. przy Töpfergasse 2 (obecnie Garncarska)

Karoline Bortlik - ur. 1839, zm. 22.04.1904 w Cieszynie - żona Franza, zam. przy Töpfergasse 2 (obecnie Garncarska)

Rudolf Amler - ur. 28.2.1886, zm. 5.10.1940 - major w stanie spoczynku, w czasie Wielkiej Wojny porucznik-księgowy w K.u.K. Reservespital I w Cieszynie
Olga Czaczinski z d. Wippersdorf - ur. 21.8.1860 w Ołomuńcu, zm. 1.4.1917 w Cieszynie - żona Karla Czaczinski, zam. Bahnhofstraße 11 (obecnie Nádražní (Dworcowa) w Czeskim Cieszynie)

Karl Czaczinski - ur. 9.3.1853, zm. 9.2.1940 w Cieszynie - emerytowany kasjer Komory Cieszyńskiej, zam. Bahnhofstraße 11 (obecnie Nádražní (Dworcowa) w Czeskim Cieszynie)
Johann Czakon - ur. 1871, zm. 06.07.1936 - ślusarz, zam. Mariengasse 20 we Wiedniu
Maximilian Drössler - ur. 1880, zm. 26.04.1900 we Wiedniu - syn adwokata dr Leopolda Drösslera, student Uniwersytetu Wiedeńskiego, zmarł w wyniku powikłań po operacji zapalenia wyrostka robaczkowego
Emilie Engelmajer z d. Buczy - ur. 19.4.1890 we Frydku, zm. 21.5.1936 w Cieszynie - żona emerytowanego chorążego, zam. przy ul. Hażlaskiej 100
Theodor Frenzel - ur. 20.?.1871 w Białej, zm. 5.6.1924 w Cieszynie - restaurator, zam. przy ul. Cselesty 4 (obecnie Kochanowskiego)

Anna Frenzel z d. Kutschera - ur. 20.?.1876 w Alsókubin (obecnie Dolný Kubín na Słowacji), zm. 9.6.1920 w Cieszynie - żona Theodora Frenzela, zam. przy Stiftgasse 4 (obecnie Kochanowskiego)

Theodor Frenzel junior - ur. 21.?.1906 w Cieszynie, zm. 8.12.1906 w Cieszynie - syn małżeństwa Frenzel

Familie Gallent u. Burda
Josef Gregurek - ur. ?.9.1869, zm. 20.2.1924 w Cieszynie - kierownik handlu w firmie Krisch Ryszard i Synowie - handel towarami szklanymi i porcelaną, zam. przy ul. Głębokiej 8

Olga Mack z d. Gregurek - ur. 1896 we Frydku, zm. 20.2.1927 w Cieszynie - żona starszego kelnera, zam. przy ul. Głębokiej 8
Franz Honsowitz - ur. 10.5.1864, zm. 30.1.1941 w Cieszynie
Eduard Kabelik - ur. 11.10.1896 w Cieszynie, zm. 24.3.1916 w Cieszynie - syn Johanna Kabelik (zawiadowcy stacji na Kolei Koszycko-Bogumińskiej) i Anny z d. Simon, zam. Fabriksgasse 19 (obecnie Tovární (Fabryczna) w Czeskim Cieszynie)
Gustav Klaus - ur. 22.8.1872 w Buschellersdorf (obecnie Oldřichov v Hájích w Czechach), zm. 26.11.1934 w Cieszynie - emerytowany profesor, zam. przy ul. Michejdy 2

Franz Klaus - ur. 5.4.1878, zm. 16.5.1940
Friedrich König - ur. 16.10.1887, zm. 31.5.1937 w Cieszynie - zam. przy ul. Michejdy 16

Karl Pfeifer - ur. 28.1.1866, zm. 17.1.1941 w Cieszynie - kupiec, zam. przy Tiefe Gasse 33 (obecnie Głęboka)
Aurelie Kudilek z d. Nowak - ur. 13.11.1875 w miejscowości Věžnice (obecnie Czechy), zm. 20.1.1922 w Czeskim Cieszynie - żona Josefa - krawca damskiego, zam. Ostravská (Ostrauerstraße) 4 (obecnie Ostravská (Ostrawska))
Othmar Lehmann - ur. 23.3.1906 w Cieszynie, zm. 24.2.1922 w Czeskim Cieszynie - syn Luzie Lehmann, uczeń 3 klasy szkoły realnej, zam. Hoheneggerova (Hoheneggergasse) 11 (obecnie Pražská (Praska)), zmarł na gruźlicę

Luzie Lehmann z d. Morys - ur. 11.12.1880 w Gnojniku, zm. 13.5.1928 w Cieszynie - żona właściciela drogerii, zam. Hoheneggerova (Hoheneggergasse) 11 (obecnie Pražská (Praska))
Peter Mayer - ur. 1834 w Haatsch (obecnie Hať w Czechach), zm. 22.9.1892 w Cieszynie

Emil Mayer - ur. 1859 w miejscowości Velika (obecnie Chorwacja), zm. 25.2.1924 w Cieszynie - kasjer w browarze zamkowym, zam. przy ul. Niemieckiej 11 (obecnie Mennicza)

Prawdopodobnie najstarszy oryginalnie zachowany nagrobek na Cmentarzu Komunalnym w Cieszynie
Familie Monczka

Kamilla Scholtis z d. Monczka - ur. 1862, zm. 19.3.1933 w Cieszynie - wdowa po właścicielu domu Karolu Scholtis, zam. przy ul. Bielskiej 2
Gustav Pohl - ur. 1856 w Ogrodzonej, zm. 30.1.1914 w Cieszynie - ekonom w dobrach Ropicy
Ludwig Pokorny - ur. 10.8.1840, zm. 12.10.1907 w Cieszynie - kasjer Komory Cieszyńskiej, zam. Hasnergasse 6 (obecnie Sokola-Tůmy w Czeskim Cieszynie)

Ida Pokorny z d. Nawratil - ur. 14.12.1856 w Kamesznicy, zm. 29.2.1920 w Cieszynie - wdowa po Ludwigu Pokornym, zam. Hasnergasse 6 (obecnie Sokola-Tůmy w Czeskim Cieszynie)
Eleonore Pumperla z d. Huppert - ur. 1849 w Gebitsch in Mähren, zm. 23.5.1915 w Cieszynie - żona Franza, zam. przy Oberring 2 (obecnie Górny Rynek)

Franz Pumperla - ur. 1843 w miejscowości Přílepy (obecnie Czechy), zm. 14.3.1917 w Cieszynie - sprzedawca konfekcji męskiej, członek ochotniczej straży pożarnej w Cieszynie, zam. przy Oberring 2 (obecnie Górny Rynek)

Emil Pumperla - ur. 1880, zm. 8.3.1908 w Cieszynie - syn małżeństwa Pumperla, zmarł na gruźlicę

Anton Wančura - ur. 1857 w Czaslau (obecnie Čáslav w Czechach), zm. 23.1.1918 w Cieszynie - zam. przy Oberring 2 (obecnie Górny Rynek)
Marie Pytlik z d. Kurdy - ur. 1856 w Tyrnawie (obecnie Słowacja), zm. 2.4.1921 w Czeskim Cieszynie - zam. przy Isabellastraße 8 (obecnie Bezručova (Bezruča))
Dr Karl Schmid - ur. 1.10.1864, zm. 6.1.1943 - ginekolog, chirurg, zastępca dra Hermanna Hinterstoissera na stanowisku dyrektora Szpitala Śląskiego w Cieszynie, zam. przy Anton-Peter-Straße 6 (obecnie Sienkiewicza)
Karl Scholtis - ur. 1829 w Cieszynie, zm. 13.5.1911 w Cieszynie - mistrz farbiarstwa, właściciel domu, członek Wydziału Gminnego, dyrektor cieszyńskiej Kasy Oszczędności, honorowy obywatel miasta Cieszyna (od 1898 r.), zam. Prutekgasse 15 (obecnie Wyższa Brama)
Familie Souschek - wszystkie napisy skute
... Reissek 25.11.1813 10.10.1882

Josef Tannert - ur. 18.6.1840 w Weißwasser (obecnie Bělá pod Bezdězem w Czechach), zm. 11.3.1896 w Cieszynie - właściciel domu, zam. przy Mühlgraben 4 (obecnie ul. Przykopa)

Josefine Tannert - ur. 22.11.1840, zm. 13.2.1908 w Cieszynie - żona Josefa, zam. przy Mühlgraben 4 (obecnie ul. Przykopa)

Rudolf Tannert - ur. 11.3.1879, zm. 6.10.1938 w Cieszynie - mistrz hydraulik, blacharz, zam. przy ul. Przykopa 4
Emilie Wagner z d. Sawitzka - ur. 1864 we Frydku, zm. 8.9.1925 w Cieszynie - wdowa po podpułkowniku armii austro-węgierskiej Viktorze Wagnerze, zam. Rynek 11
Anna Zeman z d. Klimscha - ur. 23.7.1858 w Cieszynie, zm. 19.9.1928 w Cieszynie - żona Wenzela, zam. Stary Targ 14

Wenzel Zeman - ur. 21.8.1861 w Chotieschau (obecnie Chotěšov u Vrbičan w Czechach), zm. 8.12.1933 w Cieszynie - właściciel domu i kupiec, zam. Stary Targ 14
Użyty materiał źródłowy:
- księgi zgonów parafii św. Marii Magdaleny w Cieszynie 1890-1937
- księgi zgonów parafii rzymskokatolickiej Czeskiego Cieszyna 1920-1939
- rejestry pochowanych na Cmentarzu Komunalnym w Cieszynie
- dziennik „Silesia” (różne roczniki)
- księgi adresowe miasta Cieszyna i Czeskiego Cieszyna (różne roczniki)


Copyright © Maciej Dembiniok 1999-

Zaktualizowano 20 listopada 2021 roku