Leopold Florianek i cieszyńskie delikatesy przełomu XIX i XX wieku

Delikatesy to wyszukane, wykwintne artykuły spożywcze, zazwyczaj sprowadzane z odległych krajów (dawniej z kolonii, stąd również używana nazwa „towary kolonialne”), które można nabyć w sklepie o tej samej nazwie. Etymologię słowa wywodzi się z włoskiego delicatezza, pochodzącego od łacińskiego delicatus oznaczającego coś sprawiającego przyjemność i zachwycającego. Niemiecka firma Alois Dalmayr KG, prowadząca obecnie głównie sprzedaż kawy i herbaty, nawiązuje w swojej historii do roku 1700, kiedy to w Monachium miał powstać pierwowzór późniejszych delikatesów założony przez Christiana Reittera. Na dużą skalę w Europie i Stanach Zjednoczonych rozpowszechniły się one jednak w drugiej połowie XIX wieku. Pierwsze delikatesy w Wiedniu otworzyć miał Julius Meinl w 1862 roku, a w Londynie włoska rodzina Terroni w roku 1878. W Stanach Zjednoczonych po raz pierwszy użyto słowa delicatessen w roku 1884 dla sklepu w Saint Louis - był on także miejscem, w którym serwowano posiłki. Koniec XIX wieku w Stanach Zjednoczonych to również okres rozwoju delikatesów koszernych dla klienteli żydowskiej.

Cieszyn nie odstawał zbytnio pod tym względem od czołowych światowych ośrodków miejskich. Pierwsze cieszyńskie delikatesy otwarł na cieszyńskim Rynku (wówczas Demelplatz 112) 15 października 1887 roku Eduard Krögler. Być może historia cieszyńskich delikatesów jest starsza, bo przejął on skład rozmaitych produktów po zmarłym Karlu Miláčku, jednakże to właśnie Krögler pierwszy raz użył słowa Delicatessen-Geschäft na określenie swojego sklepu („produkty delikatesowe” sprzedawał już w roku 1874 Ferdinand Turek, jednakże swój sklep przy ulicy Głębokiej (wówczas Polnische Gasse 201) określał raczej jako „handel winem”).

Duża konkurencja wśród cieszyńskich kupców prowadzących delikatesy powodowała, że wiele z tych sklepów upadało lub było przejmowanych przez kolejnych właścicieli (niektóre działały tylko przez niecały rok!). W latach 1887-1914 w Cieszynie przewinęło się co najmniej 16 przedsiębiorców prowadzących przez jakiś czas sklepy nazywane przez nich delikatesowymi. Zlokalizowane były one głównie przy Rynku (ówcześnie Demelplatz), ulicy Głębokiej (wówczas Kronprinzessin Stephaniestraße) oraz przy obecnej ulicy Hlavní třída (Głównej) w Czeskim Cieszynie (Saska Kępa czyli Sachsenberg). W cieszyńskich książkach adresowych prowadzący delikatesy byli ujęci w osobnej kategorii przedsiębiorców jako „handlujący delikatesami i owocami południowymi”.

Wspomniany już prekursor prowadzenia delikatesów Eduard Krögler miał w latach 1887-1894 sklep na Rynku (pod numerem 18), a następnie w kamienicy własnej przy ulicy Głębokiej (numer 12). Z dużym rozmachem wszedł na rynek Franz Rossi prowadzący równocześnie w latach 1899-1901 delikatesy przy Wyższej Bramie (Prutekgasse 15) i na Saskiej Kępie (pod numerem 12), a następnie do roku 1902 pod adresem Sachsenberg 5. Z kolei Rudolf Aster przejął w roku 1901 sklep Rossiego przy Saskiej Kępie 12, a następnie przenosił swoją działalność pod numery 19 i 3 (działał do roku 1905). Pozostali to m.in.: Jakob Goldfinger (Saska Kępa 19), Gustav Wachsberger (Głęboka 58), Alois Koblischek (Saska Kępa 3), Karl Heczko, który przejął po Koblischku sklep przy Saskiej Kępie 3, Gustav Heuermann (Głęboka 45), Alois Gerlich (Górny Rynek 8), Eduard Prchala (przejął sklep i pokój śniadaniowy Leopolda Florianka przy Rynku 7), Max Bernhard (Rynek 11), Regina Luftgold (Plac Teatralny 6), Rudolf Roger (Saska Kępa 31) czy Eugen Seemann (Głęboka 11).
W Cieszynie działały również delikatesy koszerne prowadzone m.in. przez Ludwiga Wechsberga na Starym Targu (Alter Markt 6) czy Siegmunda Glesingera przy ulicy Menniczej (Deutschegasse 24).

Jednym z czołowych, długo działających, a na pewno najintensywniej reklamujących się kupców prowadzących w Cieszynie sklep delikatesowy na przełomie XIX i XX wieku był Leopold Florianek. Historia jego delikatesów jest również odzwierciedleniem losów szeregu podobnych działalności, które powstawały (i upadały) w naszym mieście.

Leopold Florianek urodził się 21 września 1860 roku w miejscowości Schelletau (obecnie Želetava w powiecie Třebíč w Czechach) w rodzinie mistrza farbiarstwa Jana Florianka (Florijanka) i córki młynarza Barbary Pischa. Zawodu kupca uczył się w Gremial-Handelsschule przy Rudolfsgasse 6 w Brnie. 21 listopada 1896 roku w Brnie wziął ślub z Antoniną Nowak urodzoną 7 czerwca 1875 roku w miejscowości Litohorn (obecnie Litohoř w powiecie Třebíč w Czechach). 9 grudnia 1897 roku urodziła się w Cieszynie ich córka Hermenegilda Antonina, a 3 czerwca 1901 roku syn Wilhelm Leopold Johann.

Początkowo (co najmniej od roku 1891) prowadził skład z owocami południowymi, przyprawami, winami i artykułami delikatesowymi w spółce z Salamonowiczem w Bielsku przy ulicy Głównej 16 (obecnie 11 Listopada). W roku 1897 spółka otworzyła filię w Cieszynie w kamienicy przy Rynku (Demelplatz 7), przejmując otwarte tu w listopadzie 1893 roku przez Victora Winkelmanna delikatesy z tzw. „pokojem śniadaniowym” będącym w istocie rodzajem bufetu. Kamienica ta należała wówczas do niemieckiego prawnika, ekonomisty i działacza społecznego Augusta Eduarda Schroedera, który prowadził tu również szkołę handlową.

7 grudnia 1898 roku w cieszyńskim c.k. Sądzie Rejonowym i Gospodarczym została zarejestrowana firma handlowa „Leopold Florianek” i wtedy kupiec zaczął działać w sklepie przy cieszyńskim Rynku wyłącznie na własny rachunek.

Asortyment produktów spożywczych oferowanych w sklepie delikatesowym Florianka był bardzo szeroki i stale się rozrastał. Można tu było nabyć „wszelkie towary korzenne”, wina węgierskie, austriackie, francuskie, reńskie, hiszpańskie, tyrolskie, włoskie, mozelskie, greckie i szampańskie, rumy, araki i esencje ponczowe, likiery holenderskie, francuskie, szwajcarskie i krajowe, koniak francuski i węgierski, wódki angielskie, szwajcarskie i krajowe, porter i piwa angielskie, herbatę rosyjską (z Nowogrodu), indyjską i londyńską na kilogramy, kakao amsterdamskie i krajowe, czekoladę Sucharda, Küfferle i Schmidta, cukierki czekoladowe angielskie i słodowe, ciasta deserowe, makaroniki i biszkopty, oblaty karlsbadzkie, owoce południowe świeże, suszone i smażone w cukrze, kompoty włoskie, imbir chiński oraz wszelkiego rodzaju bakalie, wędliny westfalskie, szwarcwaldzkie, włoskie i krajowe (w tym np. kiełbasę krakowską czy szynkę praską), pasztety strasburskie, kawior astrachański, śledzie pocztowe (solone i jedzone bez moczenia), ryby w puszkach w oliwie, marynowane i wędzone, sztokfisza, a zimą świeże ryby morskie, sardynki francuskie i włoskie, homary i łososia amerykańskiego, trufle, ananasy, winogorna, daktyle, szparagi, groszek i fasolkę, różne konserwy i sosy, musztardę francuską, angielską i kremską, wszelkie przyprawy do potraw, ekstrakty mięsne Liebiga i Maggi, bulion na kilogramy, sery wszelkiego rodzaju krajowe i zagraniczne (w tym bryndzę, ser liptowski czy ementalski), a także oliwę nicejską i prowansalską. Oferta była kierowana do szerokiego grona odbiorców, również tych mniej zamożnych, którzy mogli sobie pozwolić na przykład na „okruszyny najlepszych gatunków sera”.

W okresie okołoświątecznym kupiec oferował również zestawy prezentowe w formie tzw. „koszyków”, które były specjalnie zapakowywane na życzenie klienta.

Leopold Florianek wiedział, że do właściwego działania sklepu niezbędna jest reklama (która jest przecież „dźwignią handlu”), zatem promował swoją działalność w wielu regionalnych czasopismach polsko, niemiecko i czeskojęzycznych. Jego działalność reklamowa była agresywna: w niektórych okresach w każdym numerze danego czasopisma znajdowała się reklama delikatesów Florianka. Posuwał się także do reklam obecnie wątpliwych etycznie, jak promowanie „win leczniczych” czy turyńskiego wermutu i francuskiego koniaku jako „najlepszych środków na epidemię tyfusu”, która wybuchła w roku 1904.

13 października 1902 rozpoczął działalność nowy delikatesowy sklep filialny Florianka w kamienicy przy Saskiej Kępie (Sachsenberg 5, obecnie Hlavní třída (Główna) w Czeskim Cieszynie, wcześniej prowadził tu delikatesy Franz Rossi), od roku 1903 przeniesiony do kamienicy pod numerem 9. Uruchomiono tu również pierwszy bufet („pokój śniadaniowy”) w lewobrzeżnej części Cieszyna. Niestety w listopadzie 1908 roku firma handlowa „Leopold Florianek” stała się niewypłacalna, o czym informowało Wiedeńskie Stowarzyszenie Wierzycieli. Brak płynności finansowej zmusił Leopolda do sprzedaży delikatesów przy rynku, które przejął w sierpniu 1909 roku i prowadził do około roku 1911 Eduard Prchala.

W pozostałym mu sklepie przy Saskiej Kępie 9 rozszerzył działalność uruchamiając kawiarnię i restaurację. Dywersyfikacja działalności nie pozwoliła jednak utrzymać się sklepowi Leopolda Florianka przy stale zwiększającej się konkurencji (kiedy rozpoczynał działalność działały w Cieszynie 3 sklepy delikatesowe, a w roku 1914 już 9) i ostatecznie splajtował on na początku roku 1914. Na przełomie stycznia i lutego przeprowadzono postępowanie upadłościowe, zlicytowano pozostałe towary, a firma została usunięta z rejestrów w marcu 1914 roku. Wkrótce potem kupiec wyjechał wraz z rodziną z miasta.

Leopold Florianek zmarł 27 września 1938 roku w Oświęcimiu, gdzie mieszkał z żoną przy ulicy Solnej 2. Został pochowany na cmentarzu Parafii Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Oświęcimiu.