„Rewers”

czyli co znajduje się na tylnej części nagrobków Cmentarza Komunalnego w Cieszynie

Cmentarz Komunalny w Cieszynie przy obecnej ulicy Katowickiej powstał w roku 1891 i zajmuje obecnie obszar 6,94 ha. Przez lata stanowił miejsce pochówku znanych i mniej znanych mieszkańców miasta i okolic, posługujących się różnymi językami, ale żyjących tu właśnie i stanowiących o charakterze regionu. W okresie po II wojnie światowej, jak wiele innych miejsc pochówku, stał się on miejscem przymusowej „degermanizacji” napisów na nagrobkach - skuwano wszystko co napisano w języku niemieckim - imiona, zwroty dotyczące urodzenia („geboren”) czy śmierci („gestorben”), niemieckie nazwy miesięcy czy sentencje żegnające zmarłych. Celem było zapewne „wykorzenienie niemczyzny”, choć zmarłym było to raczej obojętne, a spowodowało, że niejednokrotnie ich miejsca pochówku stały się bezimienne. Z biegiem lat wiele zapomnianych i nie odwiedzanych grobów zmieniało właścicieli, a kamienie nagrobne były wykorzystywane powtórnie. Wówczas niejednokrotnie zmieniano ich orientację - dawne lico stawało się „rewersem” niewidocznym dla odwiedzających grób. Często działanie to poprzedzone było ekshumacją szczątków, które dawniej były w danym grobie pochowane, zatem faktycznie osoba, której dane znalazły się na „rewersie” już tam nie spoczywała. Obecnie trudno ocenić ile ze skutych napisów na „rewersach” było w języku niemieckim (prawdopodobnie większość), podobnie jak trudno ustalić powody ich skucia (prawdopodobnie w większości przymusowa „degermanizacja”). Niejednokrotnie zdarza się, że nagrobek należy nadal do tej samej rodziny, która na obecnym licu ponownie wykuła dane osoby skute na „rewersie”, ale już w języku polskim, dzięki czemu nadal jest ona upamiętniana. Niewielką część skutych napisów udało się odczytać, a w przypadku kilku pochowanych z zachowanymi napisami pozwoliłem sobie ustalić kim byli i czym się zajmowali.

Wszystkie zdjęcia poniżej przedstawiają obecne tylne części istniejących na Cmentarzu Komunalnym w Cieszynie nagrobków, przez rosnącą miejscami bujną roślinność nie udało się jednak sfotografować wszystkich nagrobków z „rewersami”.



Copyright © Maciej Dembiniok 1999-